Drinkwater. Het is één van de belangrijkste maar meest onderschatte strategische 'resources'. Het vernietigen of vergiftigen van de drinkwater-voorzieningen is een eeuwenoude tactiek om de defensie van de vijand te breken. Ons Belgisch nationaal-crisiscentrum onderkent wel de mogelijkheid van een 'drinkwaterverstoring door een aanval 'op vitale infrastructuur', maar gaat daar verder licht mee om. Langzame zelfvergiftiging van de watervoorziening valt al helemaal buiten de scope. Met de recente versoepeling van de drinkwaternormen voor 'triazolen' in West Vlaanderen staat de drinkbaarheid van ons water nu wel plots in de aandacht.
Onafhankelijk Vlaanderen?
Vlaanderen zou erg voorzichtig moeten omgaan met zijn eigen water. Voor zijn drinkwater is het nu immers voor 57% afhankelijk van Waalse of buitenlandse aanvoer. En dat gaat niet alleen om het Spa-water dat de WestVlamingen massaal aankopen vanuit voorzorg, een voorzorg die de Vlaamse Overheid naar hun mening niet genoeg neemt.
Maar nu is er dus een antwoord: het Vlaams drinkwaterplan.
Aanleiding tot het plan was dus de kritiek op de versoepeling van de norm voor
triazolen in het WestVlaamse drinkwater. Deze wordt met meer dan drie jaar verlengd.
“We zorgen ervoor dat elke Vlaming kan blijven rekenen op gezond en
betaalbaar drinkwater, en we pakken vervuiling eindelijk aan waar ze
ontstaat: aan de bron. We ondersteunen landbouwers, bedrijven en
gezinnen om het beter te doen. Want alleen zo boeken we echte
vooruitgang." stelde minister van Landbouw Brouns.
Aanleiding tot het plan was dus de kritiek op de versoepeling van de norm voor triazolen in het WestVlaamse drinkwater. Deze wordt nu met meer dan drie jaar verlengd. We bekeken één voor één een aantal argumenten van onze minister van Omgeving (Leefmilieu) & Landbouw.
Tijdelijke versoepeling drinkwaternorm voor triazolen verlengd tot 2029.
Minister Brouns verdedigt de beslissing:
- De enige mogelijkheid om in West Vlaanderen de norm te halen is een realistische stapsgewijze aanpak van de triazool-bronnen, vandaar de tijdelijke versoepeling.
Dat klinkt redelijk. De vraag is: 'Hoe?'. Zullen de West-Vlamingen ditzelfde argument eind 2029 niet opnieuw te horen krijgen? Het risico bestaat ook dat de inspanningen zich meer zullen richten op het omlaag krijgen van de metingen in plaats van de vervuiling zelf. Door meer water van vreemde oorsprong te mengen zou men het probleem immers ook kunnen verdunnen in plaats van het op te lossen.
"We richten ons op het beschermen van de drinkwater-"bronnen'."
 |
| Bescherming tegen vervuiling is niet vanzelfsprekend. De bron van het eigen West-Vlaamse water strekt zich immers uit zover als de regen valt. |
Het woordgebruik 'bron' klinkt hier wat misleidend. In West-Vlaanderen komt immers slechts een zeer beperkt deel van het drinkwater uit grondwaterwinningen. Meer dan de helft is afkomstig van behandeld oppervlaktewater (kanalen, rivieren zoals de IJzer en spaarbekkens, gevoed via grachten en beken). En tenslotte komt, afhankelijk van de omstandigheden, tot circa een derde van het drinkwater rechtsstreeks of onrechtstreeks uit Wallonië en het buitenland.
"We gaan dit oplossen met verbeterde landbouw-technieken."
Brouns rekent op high-tech-oplossingen die 'meer opbrengst, met minder pesticiden' moeten mogelijk maken. Maar er is nog altijd een grote inhaalbeweging te maken met eenvoudige maatregelen als het invoeren van correcte bespuitings-schema's per perceel. En zelfs het uitspoelen van de spuit-uitrusting gebeurt nog grotendeels in de meest primitieve omstandigheden: zonder opvang. De uitrol van degelijke vul- en spoelplaatsen voor spuittoestellen is in Vlaanderen nog maar pas gestart.
Het doelmatig gebruik van fungiciden vraagt hoe langer hoe meer vakkennis. Te laat,
te weinig, te veel, foutieve observatie, de verkeerde weersgesteldheid, ontbrekende rotatie: een heel aantal factoren kunnen tot inefficiënt gebruik leiden.
Verbeteringen en precisielandbouw kan het pesticide-gebruik wel degelijk efficienter maken, maar niet uitschakelen. Wat nergens meegerekend wordt is de groeiende resistentie van de ziekten en schimmels tegen de producten. Triazool-producent BASF schrijft zelf:
"Momenteel spelen triazolen een belangrijke rol, aangezien zij nog de enige chemische familie zijn waarvoor tot op heden geen resistente Alternaria-stammen zijn gedetecteerd."
"Tot op heden", dus.
"30 gewasbeschermingsmiddelen worden uitgefaseerd."
Dit werd aangekondigd door de regering, maar wel zonder concrete lijst en.. onder groot voorbehoud dat er eerst "kosteneffectieve alternatieven beschikbaar zijn". Brouns hoopt erop dat de markt door dit vooruitzicht, (gesteund met innovatie-subsidies?) versneld 'veiliger' bestrijdingsmiddelen zal ontwikkelen.
Een lijst is niet publiek bekend gemaakt.
Wel stelde de regering "dat de PFAS-houdende pesticiden in 2036 verdwenen moeten zijn uit Vlaanderen." Dit moet innovatie naar alternatieven voor deze pesticiden stimuleren. De blauwe slakkenkorrel wordt ook alvast genoemd, omdat het werkend bestanddeel metaaldehide zeer moeilijk te verwijderen is in drinkwaterinstallaties en, na regen, in piekconcentraties gevonden wordt. Uiteraard behoren de triazool-houdende fungiciden eveneens tot de kandidaten. Maar we daarvan bestaan er wel meer dan 250 commerciële varianten..
 |
| Eerste van vier paginas triazoolhoudende schimmeldodende pesticiden. |
- "Tot op heden is er geen bewezen probleem voor de volksgezondheid. "
De norm voor triazolen is een detectienorm geen gezondheidsnorm; die zou vele malen hoger liggen. Maar wat met de nog ongekende effecten op lange termijn en effecten van de 'chemische cocktails' met andere middelen? Als het daarover gaat verwijst Brouns naar een groeiende inspanning voor 'monitoring'. Stelt Brouns hier 'opvolging' in de plaats van het voorzorgsprincipe? Wanneer schadelijkheid in de toekomst toch bewijsbaar vastgesteld wordt, valt ook het verleden niet meer terug te draaien. Het is bekend dat 1,2,4-triazool (de metaboliet die we in het water meten) zeer mobiel is in de bodem. Zelfs als we vandaag stoppen, spoelen residuen uit het verleden nog jarenlang na.
De berekening dat schadelijkheid van triazolen pas zou beginnen bij gebruik van 3000x de huidige norm berust op een achterhaalde benadering van gezondheid. Als we de belasting van een stof op het lichaam bekijken als een 'continuum' dan moeten we kijken naar cumulatieve blootstellingsstudies, biomonitoring bij bijv. landbouwers en bredere epidemiologische en dier-studies. Uit de schaarse onderzoeken blijkt dat er wel degelijk cumulatieve effecten zijn die vrij zeker wijzen in de richting van effecten op de lever en ons metabolisme. Plausibel zijn ook de effecten op het hormoon-stelsel.
Ook kanker en Parkinson duiken op, maar met een belangrijker inbreng van andere pesticiden in de 'coctail'.
- "We gaan de andere bronnen dan de landbouw beter in kaart brengen."
Dat is uiteraard zeer terecht. De houtnijverheid en farmacie brengen immers ook fungiciden in het water. Maar ook al lopen de meeste sporen in afvalwater erg door elkaar, er is genoeg duidelijkheid om de intensieve landbouw als belangrijkste 'bron' van triazool-veruiling te identificeren, zeker als je weet dat het grootste deel van de triazolen in de industrie ook afkomstig is van de landbouw: namelijk via het productie-proceswater van de voedsel-verwerkende nijverheid, bijvoorbeeld in de aardappel-verwerkende industrie.
- "We zetten de industrie aan tot het zuiveren van hun proceswater."
Wishfull thinking als het om triazolen gaat? Een 'multi-barrier'-zuivering van triazool-metabolieten is voor de drinkwaterbedrijven al onbetaalbaar. De respectievelijke eiwit- en slibrijkheid van het proceswater van bijvoorbeeld de soja- of aardappelverwerkende industrie vraagt voor zuivering nog veel grotere investeringen in de installatie. De operationele kost voor waterhergebruik -een positieve ontwikkeling in de sector- wordt daarenboven onrendabel hoog.
 |
| Proceswater van de aardappel- of soja-verwerkende industrie zuiveren van triazolen vraagt een erg dure combinatie van opeenvolgende technieken.r |
Oorzaak en gevolg zijn niet eenduidig, maar systemisch.
Dat de landbouwers en de voedingsverwerkende industrie met teveel triazolen in hun waterafvoer zitten ligt niet aan henzelf, maar aan de markt, de consument, de aandeelhouders. Zij eisen de laagste prijzen en steeds groeiende winst.. Daarom eist de industrie maximale productie van de landbouwer, en moet die in zwaarbemeste, schimmel-verwekkende monoculturen het loof van de aardappelplant ten aller prijze ook nog eens zo lang mogelijk vitaal houden. De 'gewasbeschermings'-industrie doet zijn uiterste best om steeds nieuwere en betere middelen op de markt te brengen, maar loopt vast in zijn eigen belang en de structurele impotentie om de nood aan gewasbescherming overbodig te maken.
1,2,4-Triazolen in het drinkwater zijn eigenlijk een gemeenschappelijke afbraakcomponent van meerdere triazool-bevattende pesticiden. De metabolische of 'cocktail'-werking met nog vele andere pesticiden, maakt het bijzonder moeilijk om de schadelijke nog van de onschadelijke chemische middelen te onderscheiden.
"Er worden in de industrie dagelijks nieuwe chemische stoffen ontwikkeld waarvan we de gezondheidseffecten niet kennen. Waarom zouden we de noodzakelijke gewasbestrijdingsmiddelen dan moeten opgeven?"
Gooit minister Brouns, met een uitspraak als deze, de handdoek van onze gezondheids-veiligheid eigenlijk niet gewoon in de ring? Onze medische wetenschap loopt inderdaad mijlen achter op de
ontwikkeling en verspreiding van nieuwe chemische stoffen in het
milieu. En de druk van industrie op onze beleidsmakers om onze export-landbouw en andere industriele activiteiten concurrentieel te houden met andere continenten leidt al veeleer tot een afbouw van de nodige vòòrzorgs-maatregelen dan een pro-actieve benadering.
Triazool-houdende fungiciden worden niet gebruikt om de teelt te doen slagen, maar om de
maximale veld-opbrengst te kunnen realiseren die de boer nodig heeft om
aan de scherpe contractprijzen met de industriële afnemers te kunnen voldoen.
 |
| Groeiverlenging door bestrijding van Alternaria aantasting. (veldproef Emmeloord 2021 BASF-product) |
Fundamentele oplossingen zijn mogelijk.
De nog resterende landbouwers en de boerenbonden zitten intussen gekneld tussen hamer en aambeeld. Er zijn wel degelijk alternatieve landbouw-methoden die hun degelijkheid ook in de praktijk hebben bewezen. Die degelijkheid wordt intussen ook meer en meer bevestigd door wetenschappelijk onderzoek. Met een fractie van de onderzoeks-budgetten voor de hoogtechnologische agro-industriële landbouw zouden die methoden nog sterk kunnen geoptimaliseerd worden. Waarom kiest men daar dan niet voor?Het agro-industriële systeem én zijn politieke vertegenwoordiging,
staat zelf in de weg van een grootschalige omschakeling naar een landbouwsysteem waarin ingezet wordt op veerkracht van de bodem, de boer en de biodiversiteit, waarmee gevaarlijke 'gewasbeschermingsmiddelen' zo goed als overbodig worden.
 |
| De zwakke opstelling van politici ten aanzien van het lobby-werk van Monsanto leidde in Vlaanderen op heel wat plaatsen tot dit droevig beeld van onvakkundigheid: het uitgebreid gebruik van het herbicide Glyfosaat om grasland te scheuren of groenbemester te doden om deen zaaiveld voor te bereiden. (eigen foto) |
Wie verdedigt ons drinkwater echt? 'Defensie' zit in de lift. Zou een bekwame Vlaamse minister van Defensie de andere leden van zijn regering misschien ooit tot meer systemische oplossingen voor onze drinkwater-veiligheid kunnen aanzetten? Zullen wij ooit een meerderheid aan het roer krijgen die, regelgeving en stimuli ondubbelzinnig zal richten op een veerkrachtig,
lokaal en gediversifieerd landbouw-systeem?. Zonder de kool en de geit te willen sparen? Want uiteindelijk kunnen we onmogelijk twee kanten tegelijk op met onze drinkwatervoorziening!
Gemakkelijk zal het niet zijn, maar zo' regering zal consequent werk dienen te maken van de omschakeling van onze kwetsbare intensieve input-output-landbouw-economie naar een agro-ecologische landbouw gericht op lokale voedselvoorziening. Gelukkig zijn er momenteel al boeren, consumenten, ondernemers, overheidsdiensten, wetenschappers, financiers en diverse organisaties die eilanden van hoop ondersteunen waar nu al veel ervaring opgedaan wordt voor zo'n veiliger agri-cultuur-systeem.