Op 12 april schreven we enthousiast over de terugkeer van de Artemis-astronauten en hun boodschap van bewustwording van onze wereldwijde interafhankelijkheid. Met een podcast van De Tijd: "de business achter de maanmissie" kregen we een licht geworpen op een andere kant van de maan-missie.
De maan en de ruimte waren tot voor kort hét domein waarover alle naties verenigd hun akkoord over gaven : "De ruimte kan noch nationaal gekoloniseerd worden, noch juridisch geprivatiseerd." Nu de technologie evolueert en strategisch en commercieel gebruik van de ruimte meer en meer een feit werden, was het akkoord aan een update toe. Maar de eensgezindheid die tijdens de Koude Oorlog nog kon gevonden worden is nu veraf.
Artemis: een bundel van bilaterale akkoorden met de VS.
België ondertekende in 2024 aan bij de Artemis-akkoorden.
"De Artemis Akkoorden zijn een reeks juridisch niet-bindende principes
voor samenwerking bij de civiele exploratie, voor vreedzame doeleinden,
van de Maan, Mars, kometen en asteroïden"
Onze minister Hadja Lahbib stelde destijds dat de akkoorden "volledig in overeenstemming zijn met het bestaande internationale recht, in het bijzonder de bepalingen van het VN-Ruimteverdrag van 1967". Maar dat blijkt geen onbetwiste vaststelling. (zie buitenlandse zaken)
 |
| De 61 ondertekenende landen. (www.nasa.gov/artemis-accords/) |
De Artemis-akkoorden zijn een door de VS opgesteld, politiek instrument dat de vage principes uit het VN-Ruimteverdrag van 1967 operationeel probeert in te vullen voor het huidige tijdperk van commerciële en bemande maanverkenning, buiten de traditionele VN-kaders om. Critici stellen dat de akkoorden, door ondertekenaars toe te laten aanspraak te maken op gewonnen ruimtegrondstoffen, mogelijk in strijd zijn met het Buitenaards Verdrag, dat landen verbiedt een hemellichaam toe te eigenen. Sommige experts stellen dat de akkoorden de Amerikaanse interpretatie van het Ruimteverdrag versterken — namelijk dat private commerciële exploitatie is toegestaan — terwijl anderen menen dat enkel een internationaal regime die exploitatie kan legitimeren.
Feit is dat hier van een echte update van de wereldwijde ruimte-akkoorden geen sprake is, gezien China door Amerikaanse wetgeving formeel uitgesloten wordt van dit akkoord, en nu zelf een alternatief multilateraal akkoord ontwikkelt: ILRS. Achterliggend lijkt er een race te ontstaan om 'de beste plaatsjes' op de Zuidpool van de maan, die de geopolitieke strijd op aarde in de ruimte weerspiegelt. Zo sloot Pakistan zich aan bij het chinese akkoord nadat India Artemis tekende. (bron: "The advent of astropolitical alliances")
 |
| "We are one crew of one earthship, but racing in two teams: ILRS- and ARTEMIS." |
Een middenweg ?
Er zijn heel wat landen, zoals Brazilië en Thailand die liever uit
de polarisatie zouden wegblijven, en ook rechtstreeks op 2 paarden wedden.
De huidige Belgische regering koos ervoor om de komende drie jaar 1,1 miljard euro te investeren in ruimtevaartorganisatie ESA, waarvan een deel dus indirect in de Europese bijdrage aan het Artemis-programma.
Maar Europa houdt toch ook een deur open naar de Chinese ruimtevaart, en wel via 'wetenschappelijke uitwisseling'. De premier van Spanje bezocht gisteren nog de Chinese Academie van Wetenschappen. Centraal gespreksonderwerp was de lancering van SMILE. SMILE is een Europees-Chinese missie die zich richt op zonnewind en de magnetosfeer van de aarde.
Door deze missie te promoten, laat Spanje zien dat het de banden met China op wetenschappelijk gebied niet doorsnijdt, maar kiest voor projecten die niet direct vallen onder de militaire of strategische maan-rivaliteit. Onder premier Sanchez werd Spanje een belangrijke investeerder in Artemis en de ruimtevaart; maar Sanchez behoudt voor de Spaanse ruimtevaartindustrie ook graag een markt die niet beperkt is tot één blok.
Fragiel
We hebben het hier nog niet gehad over Elon Musks plannen om zijn huidige vloot van 11400 satellieten uit te breiden tot een 'orbitaal AI-datacentrum' met 1.000.000 satellieten, en het groeiend probleem van ruimtepuin, dat letterlijk iedereen in de ruimte kan raken.
Ik heb mij ook altijd al verbaasd over het functioneren van het internationale ISS-ruimtestation.
De samenwerking op het ISS lijkt de spanningen tussen de VS en Rusland doorstaan te hebben omdat het ruimtestation een geopolitiek eiland is waar de wetten van de fysica belangrijker zijn dan de wetten van de diplomatie.
Op aarde lijken de 'diehards' van de conservatieve wereld eerst hard op de limieten van het fysieke ecosysteem te moeten botsen vooraleer de nood aan wereldwijde samenwerking tot hen doordringt. De mens in de ruimte is echter veel fragieler. De menselijke ontdekkingsdrang overschrijdt ook alle ideologische tegenstellingen. Satellieten, zoals die van Starlinks, mogen dan ook wel een vitale strategische rol spelen op het aardse slagveld, de mogelijkheid bestaat dat de mens, ver weg in de ruimte, een gunstige invloed kan hebben op de destructieve tribale, nationalistische en corporatische geschillen waar de wereld nu onder lijdt.
Reacties