Dat is de vraag die werkelijk realistische politiekers', ondernemers, academici, consumenten en kiezers zich moeten stellen.
"Hoeveel van de wereldwijde reserves aan zeldzame metalen vernietigen we in raketten en munitie om de bevoorrading van ons rationeel én irrationeel gebruik van fossiele brandstoffen te blijven bevechten?"
Hoeveel van de schaarse grondstoffen investeren we -maximaal herbruikbaar- in de energie-transitie om zo een einde te maken aan de afhankelijkheid van klimaat-ontwrichtende verbranding van fossiele brandstoffen?"
Niet recycleerbaar, hard te bevechten.
Volgens rapporten heeft de VS na 14 dagen oorlog tegen Iran, nog slechts een voorraad voor twee maanden van de zeldzame aardmetalen die cruciaal zijn voor de productie van modern wapentuig. De betrokkenheid bij de oorlog heeft al voor miljarden dollars aan raketten en precisiegeleide wapens verbruikt, waardoor Washington weinig voorraden overhoudt van zeldzame aardmetalen en andere sleutelmaterialen die verwerkt zijn in geavanceerde militaire systemen. (bron: Global Security)
De prijs van vrede en een leefbaar klimaat.
De hoge olie- en gasprijs duwt de wereld sneller richting zonne- en windenergie. Maar ook de prijs van de kostbare metalen kan stijgen. Militaire defensie en hernieuwbare energie vechten om dezelfde schaarse materialen, terwijl China de aanvoer van beide kan reguleren. Geopolitiek en wereldmarkt bepalen onze toekomst.(Zie meer op blogpagina: "effecten van de prijs van zeldzame metalen en gas & olie.")
 |
| Bemiddelaar in de VS-Iran-oorlog, Pakistan verminderde zijn LNG-import mede door de snelle groei van zonne-energie en batterijen, wat het minder kwetsbaar maakte in de huidige crisis. (foto: Punjab-solar-panel-scheme) |
Wat doet Vlaanderen mbt tot kritieke grondstoffen ?
Vlaanderen kent geen bodemontginning van kritieke metalen. Het is met de vestigingen van Umicore en Nyrstar wel koploper in wat men noemt: 'Urban mining'. De recyclinggraad voor de meeste kritieke grondstoffen die van belang zijn voor de energietransitie — zoals lithium, kobalt, nikkel, zeldzame aardelementen en silicium — zijn momenteel echter erg laag of vrijwel onbestaande. Voor de benodigde recyclage-installaties zijn zeker 15 nieuwe faciliteiten nodig.In woorden maakt de huidige Vlaamse regering wel de keuze voor urban mining en circulaire grondstoffenrecuperatie maar veel minder budgettaire termen. Ze snijdt er zelfs in, terwijl de defensie-industrie een duidelijke, groeiende financieringslijn krijgt.
| Trend | ||
| Defensie | Sterk Stijgend | Vlaams Defensiefonds (50 miljoen/jaar & VLAIO-oproepen defensie.) |
| Circulaire Economie | Stagnerend/Versnipperd | Kleine gerichte oproepen (bv. 2 miljoen voor 'Gedeeld Gebruik') |
| Industrie (algemeen) | Groot, maar specifiek | Focus op energie (decarbonisatie) ipv grondstoffen |
Wat doet België ?
Terwijl militaire defensie -buiten begroting- 34 miljard toegewezen krijgt, beweegt de federale steun voor de circulaire economie zich in de miljoenen-sfeer en binnen de algemene besparingsdiscipline.
Er bestaat geen equivalent van het 34 miljard-plan voor de circulaire transitie of urban mining op federaal niveau. De Belgische overheid ziet de circulaire economie vooral als een instrument voor "innovatie en sociale inclusie", terwijl defensie wordt behandeld als een "existentiële noodzaak".
Wat doet Europa?
Urban mining wordt door Europa niet meer enkel als een "milieuding" gezien, maar als een strategische noodzaak. Via de Critical Raw Materials Act worden projecten rond de recyclage van batterijen en zeldzame aardmetalen versneld vergund. Met een streefnorm van 25% recuperatie komt men niet veel hoger dan wat Vlaanderen nu al realiseert. Europa kiest voor een wetenschappelijke en regulatorische dwang om de industrie aan te zetten tot de recuperatie van kostbare metalen.
Anderzijds is de militaire defensie door de Europese Commissie gepromoveerd tot een kerntaak van het industriebeleid. Terwijl dit beroep kan doen op vers geld (nieuwe budgetlijnen), moet de circulaire economie het vaak doen met bestaande fondsen zoals Horizon Europe of de Innovation Fund-gelden, die nu bovendien ook vaker geclaimd worden door de defensie-industrie voor "dual-use" toepassingen.
Assymetrische aanpak.
Terwijl de overheid miljarden investeert in de hardware van de status quo (militaire defensie) laat zij de regie over de hardware van de toekomst (grondstoffen en energie) over aan marktpartijen die gevoelig zijn voor prijsfluctuaties en mondiale concurrentie.
De huidige beleidskeuzes van de Vlaamse, Belgische en Europese overheden creëren een structurele wanverhouding tussen twee vormen van nationale veiligheid:
Harde defensie als directe overheidstaak: De overheid fungeert hier als regisseur, financier en eindklant. Door middel van miljardeninjecties wordt de industrie gestuurd en gegarandeerd. Hier is sprake van een "planeconomische" benadering: de overheid bepaalt de behoefte, koopt de productiecapaciteit op en draagt het financiële risico.
Grondstoffen- en energieveiligheid als marktmechanisme: Hoewel de toegang tot kritieke metalen en de energietransitie eveneens "existentiële" veiligheidskwesties zijn, gedraagt de overheid zich hier enkel als marktmeester. Via wetgeving (zoals de Circular Economy Act) legt zij de verantwoordelijkheid en het financiële risico bij private spelers. Urban mining en hernieuwbare energie worden onderworpen aan de tucht van de markt, waardoor de snelheid van de transitie afhankelijk is van winstgevendheid op korte termijn in plaats van strategische noodzaak op lange termijn.
Reacties