De geschiedenis herhaalt zich.. of niet ?

 “l’Histoire se répète !” Het is een van de grootste dooddoeners voor iedereen die echt moeite wil doen om de komende generaties een gelukkiger, duurzame wereld na te laten. Ontkennen heeft geen zin. Maar vérder kijken dan cyclisch fatalisme kàn wel.

De geschiedenis herhaalt zich — totdat de complexiteit zo groot wordt dat herhaling geen optie meer is. Dan is evolutie niet een keuze. Het is de enige uitweg. 

De meeste financiële en geopolitieke machthebbers en strategen beroepen zich op herhalende cycli in het verleden om hun beleid voor de toekomst uit te stippelen. Die cycli zijn reëel. Wat de analisten echter over het hoofd zien, is dat dit soort herhalingen altijd plaatsvond binnen een bepaald niveau van complexiteit.

We leven in een wereld waarin financiële systemen zo verstrengeld zijn dat een crisis in één hoek ervan binnen uren de andere kant bereikt. De enorme economische groei van de laatste 150 jaar waarmee het wereldwijde financiële systeem zijn evenwicht nog net bewaart, berust op de input van enorme hoeveelheden EINDIGE fossiele brandstoffen. De cycli waarop top-beleggers als WarrenBuffet zich rijk rekenden geven dus ook geen garantie voor de toekomst.

Leiders die verwijzen naar ‘klassieke politieke cycli’ hebben gelijk, maar zij leiden ons onvermijdelijk naar een keiharde botsing met -superieure- ecologische grenzen als zij hun beleid enkel daarop baseren. Idem voor de wapenwedloop.

Exponentiële vermenigvuldiging van vernietigingskracht is geen cyclus. Het is een vernietigingsspiraal die zelfs door de meest Machiavellistische wereldleiders sàmen, nog moeilijk in toom zal kunnen gehouden worden. Ook al is dat met de nucleaire vernietigingskracht de voorbije 75 wel gebeurd. AI, biotech, autonome wapens: zij ontwikkelen zich sneller dan onze instituties kunnen bijhouden.

En de logica van nationaal eigenbelang, die ooit functioneel was, creëert nu systemische risico's die geen enkele natie alleen kan beheersen.

Met andere woorden:

De structuur herhaalt zich. Maar de consequenties van herhaling zijn niet meer dezelfde

Elke grote transitie in de menselijke geschiedenis werd niet alleen veroorzaakt door crises, maar ook door een groeiend bewustzijn dat de oude spelregels fundamenteel ontoereikend waren geworden. Het einde van feodalisme was niet slechts politiek — het was een verschuiving in hoe mensen zichzelf en hun samenleving begrepen. De Verlichting was niet slechts een ideeëngeschiedenis — het was een nieuwe manier van omgaan met complexiteit.

We staan nu opnieuw op zo'n drempel. Niet omdat ideologen dat zo willen, maar omdat de werkelijkheid het vereist. Een wereld van planetaire interafhankelijkheid vraagt om een manier van denken en organiseren die voorbij gaat aan de logica van geïsoleerde nationale belangen en kortetermijnoptimalisatie. Dat is geen utopie — het is een functionele noodzaak. 

Dit is precies het moment waarop de 'history repeats itself'-analyse, hoe scherp ook, te kort schiet. Niet omdat ze fout is, maar omdat ze ons in een frame houdt van cyclisch fatalisme — alsof de enige keuze is ons te verweren tegen de volgende neergang, in plaats van te vragen of we de spiraal zelf kunnen tillen.   En dáár ligt de eigenlijke opgave. Niet als morele aansporing. Maar als structurele realiteit.

De strategen die de patronen in het verleden zien, zien iets echts. Maar de conclusie die daaruit volgt is NIET: bereid je voor op de volgende cyclus. De conclusie IS: dit is de cyclus die we ons niet kunnen permitteren te voltooien.  Dan is evolutie niet een keuze. Het is de enige uitweg.

---